نقاشی با رنگهای رفته ی دنیا
علیرضا فراهانی
نظری بر مجموعه شعر (( رنگ های رفته ی دنیا )) اثر : گروس عبدالملکیان
گروس عبدالمکیان از شاعران موفقی است که در عرض این سالهای سپری شده در دهه هشتاد به خوبی توانسته خود را در جامعه شعری دورانش نشان دهد . دو مجموعه شعر (( پرنده پنهان )) – که در سال 81 منتشر شد – و (( رنگ های رفته ی دنیا )) که چاپ شده در اواخر سال 83 است و در واقع جزء مجموعه شعر عرضه در سال 84 محسوب میشود ، به خوبی توانسته اند که نشانگر دنیای شاعرانه گروس عبدالملکیان باشند . (( پرنده پنهان )) مجموعه شعری بود که در زمان انتشارش گروهی از علاقمندان شعر را خوشحال کرد و آنان را به تمجید از خود وا داشت . مجموعه شعری که توانست خود را در رده کاندیدای جایزه شعر کارنامه قرار دهد . پس از آن گروس عبدالملکیان (( رنگهای رفته ی دنیا )) را منتشر کرد که کمتر مورد توجه قرار گرفت . به همین جهت لازم دیدم که نظری چند بر مشخصه های این مجموعه شعر داشته باشم :
1- دورنمای ذهنیت :
در شعر جدی امروز فضاسازی و ایجاد موقعیت های گوناگون در شعر که بتوانند دارای انسجام باشند دارای اهمیت است . گروس عبدالملکیان به خوبی توانسته از پس این مهم بر آید . ما در مجموعه شعر (( رنگهای رفته ی دنیا )) توانسته با ایجاد فضاهای متنوع و نسبت به هم متفاوت ، مخاطب را با خود به موقعیت های دلخواهش ببرد . ما همراه با شاعر رنگهای رفته ی دنیا گاهی به دریای بزرگ دور و گودال کوچک آب سر می زنیم و گاهی هم با هواپیمایی که هیچ وقت فرود نمی آید پرواز می کنیم . فضای ذهنی و دایره واژگانی گروس عبدالملکیان باز است و از باز بودن فضای ذهنی و دایره واژگانی است که او می تواند تصاویر متنوع ارائه دهد و خلاقیت شاعرانه داشته باشد . دورنمای ذهنی عبدالملکیان وسیع است و وسعت این دورنما به سبب عمیق بودن نگاه اوست .
دروغ دیواری است / که هر صبح آجرهایش را می چینی / بنای حواس من / در را فراموش کرده ای
شعر عبدالملکیان مدام در حال حرکت است و هیچ گاه ایستایی ندارد . در واقع این خاصیت شعری است که در آن زبان و فضاها خلاق هستند و این برآمده از ذهنیتی است که دورنمای وسیع دارد .
2- عدم محدودیت زمانی و مکانی :
از آنجایی که اشاره شد فضای شعرهای عبدالملکیان در حال حرکت می باشند و این حرکت سکونت را از شعرهای می گیرند ، ما با محدودیت زمانی و مکانی در ذهنیت شاعر مجموعه شعر رنگهای رفته ی دنیا روبرو نیستیم . شاعر همیشه در رفت و آمد میان فضاهایی است که در اکنون او وجود ندارند . کودکی که گذشته است و پیری که در آینده اتفاق می افتد . مخاطب اجازه پیدا می کند که با دنیاهای متفاوت ذهنی شاعر آشنا شود و تجربه های ذهنی او را تجربه کند .
شاید روزی / از هفتاد سالگی ام دنیا بیایم یا
کدام پل / در کجای جهان / شکسته است / که هیچ کس به خانه اش نمی رسد
در نگاهی دیگرگونه می توانیم به شعرهای مجموعه شعر رنگهای رفته ی دنیا به دید تشبیه به خواب نگاه کنیم . خواب هایی که با کلمات به تصویر رسیده اند . در واقع در خواب هم ما با رفت و برگشت ذهن انسان به گذشته و آینده روبرو هستیم .
3 – رسیدن به فرم با بازی های موفق
یکی از وجوه موفقیت در شعر امروز ، رسیدن به فرم در نهایت شعر است . بسیاری در دهه هفتاد شعر معاصر ما به سوی شعرهای فرم گرا حرکت کردند که سبب شد تجربه های زیادی وارد عرصه شعر معاصر کند . انبوهی از این شعرهای فرم گرا همراه با بازی های زبانی که با خود پیچیدگی را به شعر تزریق می کردند . اما شاعر مجموعه شعر رنگهای رفته ی دنیا به خوبی توانسته با استفاده از دقیق شدن در تجربه های ناموفق بازی های زبانی ، به فرمی از شعر برسد که در آن هم شعر به فرم منطقی خود دست پیدا کرده و هم بازی زبانی یی اتفاق افتاده است که توانسته جایگاه شایسته ای داشته باشد . شعر اتاق که در صفحه 22 مجموعه شعر رنگهای رفته ی دنیا چاپ شده است نمونه ای خوب برای شعرهای فرمی گروس عبدالملکیان است . در این شعر ، شاعر پس از ایجاد کردن فضایی که خواننده را وارد شعر می کند ، با تکرار سه سطر که : چند قدم راه می رود / نشسته / می ایستد نوانسته موقعیتی را ایجاد کند که در نهایت شعر موجب پدید آمدن فرم شعر شده است و سادگی زبان عبدالملکیان هم سبب شده تا فرم شعر اتاق پیچیده نشود .
طنز ذهنی شاعرانه
از دیگر مشخصه های مجموعه شعر رنگهای رفته ی دنیا سطرها یا شعرهای کوتاهی است که از طنزهای ذهنی شاعرانه برخوردارند . البته وقتی از طنز سخن می رود نه بر آن معنا که خاص خنده و شوخی است بلکه به آن گونه که شاعر برخی از ذهنیت های خود را در لایه ای از ظرافت های معنایی پیچیده است که زهرخندی بر کُنج لبان مخاطب می نشاند . به سطرهای زیر دقت کنیم :
بازی را عوض می کنی / و خود را از طناب می آویزی / که سال ها پیش بر آن تاب خورده ای یا
چاقو را در سینه ی خود فرو می کنم / نمی دانم تو کشته خواهی شد / یا من ؟
بازی با تصاویر در سطرهای بالا به گونه ای طنز شاعرانه ای پدید آورده است . طنزی که ظرافت های خاص خود را داراست . ما می توانیم با نفوذ به عمق اینگونه سطرها به گوشه ای از فضاهای ذهنی شاعر سرک بکشیم .
هوای تازه
به زودی